Artelier


Miejsca festiwalowe poprzednich edycji

Miejsca 2014

Zamek Książąt Pomorskich
w Szczecinie

     Na wzgórzu zamkowym już we wczesnym średniowieczu był silnie ufortyfikowany słowiański gród. Gdy w 1124 r., z rękojmi Bolesława Krzywoustego, z pierwszą misją chrystianizacyjną przybył do Szczecina apostoł Pomorza, bp Otton z Bambergu, stała tu świątynia słowiańskiego boga Trzygłowa i drewniany dwór księcia Warcisława I, twórcy dynastii, który swoją główną siedzibę miał wówczas w Kamieniu Pomorskim.

Dwór Warcisława powiększył ponad sto lat później Barnim I Dobry, który zrzucił z Pomorza nadodrzańskiego zwierzchność duńską i przeniósł stolicę swego państwa z Uznamia do Szczecina, będącego wtedy republiką miejską. Barnim poślubił córkę króla Szwecji, Eryka X, Mariannę, nazwał się "księciem na Szczecinie" i nadał Szczecinowi miejskie prawa magdeburskie (1243).

W 1346 r. jego wnuk, Barnim III Wielki, łamiąc przywileje szczecińskiego patrycjatu, rozpoczął na wzgórzu zamkowym budowę tzw. kamiennego domu. W mieście wywołało to wrzenie, jednak patrycjat musiał ugiąć się przed książęcą władzą. Na wzgórzu, obok kamiennego domu, stanęła wówczas jeszcze kaplica św. Ottona, która była też nekropolią książęcą. Dało to początek dzisiejszemu zamkowi.

W 1428 r. Szczecin ogarnęła rebelia biedoty i rzemieślników, zwrócona przeciwko Radzie Miejskiej. Bunt stłumił ówczesny władca, książę Kazimierz V, i otrzymał od rajców znaczną sumę pieniędzy na rozbudowę i umocnienie zamku. Prace rozpoczął.

Ale rozbudowa nastąpiła dopiero za panowania Bogusława X Wielkiego, który objął władzę w 1474 r., zjednoczył podzielone od czasów Barnima I Księstwo Pomorskie, a Szczecin ustanowił jego stolicą. W 1491 r., po pierwszym nieudanym małżeństwie, poślubił Annę Jagiellonkę, córkę króla Polski, Kazimierza Jagiellończyka, i wyprawił wesele najbardziej huczne w dziejach zamku.

Bogusław X, który wystarał się o tytuł księcia Rzeszy, miał rozległe kontakty na dworach cesarstwa, Europy, także w papieskim Rzymie. Swoje państwo zreformował i wzmocnił, a z zamku uczynił okazałą rezydencję. To za jego panowania powstał tzw. duży dom, obecne skrzydło południowe.

W 1530 r., skutkiem pożaru, duży dom został uszkodzony. Jego przebudowa, zarządzona przez Barnima XI, trwała siedem lat. Powstała wtedy budowla jeszcze bardziej wyniosła, dwupiętrowa, z dwuspadowym dachem i wieżą zegarową, bogato zdobiona. Rozpoczęto też budowę skrzydła wschodniego.

Były to już lata protestantyzmu. W 1568 r. Barnim XI przekazał władzę w Szczecinie swojemu bratankowi, Janowi Fryderykowi, wykształconemu w Gryfii tytularnemu biskupowi kamieńskiemu, który w latach 1573-1582 przebudował i rozbudował zamek w stylu renesansowym. Rozebrano kamienny dom Barnima III i kościół św. Ottona, pozostawiono monumentalne, późnogotyckie skrzydło południowe, podwyższono wschodnie, zbudowano północne i zachodnie, zamykając w ten sposób obszerny dziedziniec, na który od południa prowadziła brama zdobiona tarczą herbową księcia. W skrzydle północnym powstała kaplica (dzisiejsza Sala Bogusława I). Do zamku i jego ogrodów doprowadzono wodociąg.

Na początku XVII w. w Szczecinie władali Filip II i Franciszek I, obaj starannie wykształceni, miłośnicy i mecenasi sztuk. Za skrzydłem zachodnim zbudowali dwupiętrowe skrzydło muzealne, tworząc drugi (mały) dziedziniec zamku. W nowej budowli, na parterze, urządzili wozownię i zbrojownię, a na piętrach - gabinet, bogatą bibliotekę oraz pomieszczenia dla zbiorów przyrodniczych i artystycznych.

Po wymarciu dynastii Gryfitów (1637) i upadku Księstwa Pomorskiego zamek był siedzibą szwedzkiego namiestnika. Król Szwecji Karol XI, doceniając bohaterstwo szczecinian w wojnie z Brandenburgią (1659), dodał herbowi miasta, pomorskiemu gryfowi, złotą koronę.

W 1705 r., gdy w Polsce trwały perturbacje o tron, na zamku w Szczecinie zamieszkała królowa Katarzyna Leszczyńska z córką, a w 1711 r. dołączył do nich król Stanisław Leszczyński. W 1720 r., w wyniku układu pokojowego kończącego wojnę północną, Szczecin objęły Prusy. Na zamku zamieszkał później dowódca szczecińskiego garnizonu, gen. von Anhalt-Zerbst, którego córką była księżniczka Zofia Augusta, późniejsza caryca Rosji, Katarzyna II. W 1752 r., w skrzydle muzealnym zamku, król Prus Fryderyk Wielki założył mennicę.

Zamek potem wielokrotnie przebudowywano, zlikwidowano wiele ozdób, bramę południową udekorowano istniejącymi do dziś motywami rycerskimi (panopliami). W XIX w. posuwała się dewastacja renesansowego wystroju. Zburzono sklepienia w skrzydle wschodnim, niemal całkowicie przebudowano skrzydło południowe (z wyjątkiem wież), zlikwidowano krużganki wokół dziedzińca, wprowadzono klatki schodowe i korytarze wewnętrzne, dostosowując obiekt do wymogów administracji cywilnej.

W 1902 r., gdy urzędy opuściły zamek, zaczęto przywracać mu formę dawnej rezydencji. Roboty renowacyjne prowadzono też w latach 1925-1926 i później. Przerwała je wojna. W 1944 r. alianckie naloty dywanowe zniszczyły zamek.

W 1945 r. Szczecin objęła Polska. W 1946 r. przystąpiono do robót zabezpieczających zamek, odkrywając m.in. kryptę książęcą. W 1948 r., na dziedzińcu, zaczęły się badania archeologiczne.

W latach 1958-1980 zamek został odbudowany na planie renesansowej siedziby książęcej. W tym reprezentacyjnym obiekcie Pomorza Zachodniego swoje miejsce znalazły instytucje kultury, które tworzą ośrodek o nazwie Zamek Książąt Pomorskich. Jest tu też Opera na Zamku i Zachodniopomorski Urząd Marszałkowski.



Kościół św. Jana Ewangelisty w Szczecinie 

    Około roku 1240 przybywają do Szczecina najprawdopodobniej z Westwalii franciszkanie - zakon żebraczy. Na przyznanym terenie budują klasztor, otrzymują w użytkowanie bądź wznoszą mały kościół. Aktywna działalność duszpasterska zyskuje im niezwykłą popularność. Z początkiem XIV w. przystępują do budowy nowego kościoła. Miała ona trzy fazy. W pierwszej fazie około 1300r. wzniesiono prezbiterium. Korpus nawowy (druga faza) powstał w pierwszej połowie XIVw. W trzeciej fazie przypadającej na I połowę XVw. powstało sukcesywnie 10 kaplic między szkarpami. Z powodu szerzącej się Reformacji franciszkanie opuszczają miasto w 1527r. udając się do Maklemburgii. Budynki poklasztorne użytkuje przytułek dla ubogich i szpital na 150 osób. Wojna szwedzko-brandenburska w 1677 uszkadza kościół. W czasie pobytu Szwedów w Szczecinie pełni rolę kościoła garnizonowego. Około 1694r. częściowa rozbiórka klasztoru, z otrzymanych belek zrobiono nową ambonę i chór muzyczny w kościele. Czas wojen napoleońskich jest niekorzystny dla kościoła - zostaje zamieniony na magazyn żywnościowy, usunięto cale wyposażenie, zniszczono polichromię. W XIXw. trzykrotnie zamykany z powodu złego stanu technicznego. Gruntowniejsze prace remontowe w latach 1834-37 - odnowienie sklepień nad prezbiterium, ich przebudowa nad nawami bocznymi. W roku 1856 zburzenie starych budynków klasztornych i wybudowanie na ich miejscu nowych pomieszczeń dla mieszkańców przytułku. W 1900 roku budowniczy miejski żąda zabezpieczenia fundamentów i wzmocnienia filarów, gmina kościelna wobec dużych kosztów tych prac dąży do rozebrania kościoła. Burzliwą dyskusję przesądza ostatecznie konserwator dr Hugo Lemcke ratując cenny zabytek. Do roku 1915 użytkowany przez gminy protestanckie św. Mikołaja i św. Jana, potem jako magazyn. W latach 1929-30 prowadzone prace badawcze ujawniły fundamenty pierwotnego kościoła z XIIIw. W latach 1930-33 wykonano najpoważniejsze zabiegi konserwatorskie - usztywnienie kościoła przez ankrowanie. Podczas II wojny światowej 1939-1945 kościół ocalał, choć zniszczeniu podczas bombardowań uległy osłaniające go budynki miejskie. W 1957r. przejęty przez Stowarzyszenie Apostolstwa Katolickiego (Księża Pallotyni). Przywrócenie po latach kultu religijnego wymagało zmiany tytułu kościoła. Święty Jan Chrzciciel stał się bowiem od końca Xix. Patronem istniejącego do dziś neogotyckiego kościoła przy ulicy Bogurodzicy. Z tej racji biskup gorzowski Teodor Bensch nadał kościołowi nowy tytuł świętego Jana Ewangelisty. W latach 1957-58 przeprowadzono staranny kapitalny remont (projekt i nadzór arch. Stanisław Latour). Prace związane z wyposażeniem wnętrz trwają do dziś.


Teatr Kana, Szczecin 

   Teatr Kana to istniejący od 1979 roku autorski teatr Zygmunta Duczyńskiego (zmarł 15.03.06.) - założyciela, reżysera wszystkich przedstawień. Początkowo zespół działał jako teatr studencki, potem stopniowo uzyskiwał coraz większą dojrzałość artystyczną i samodzielność organizacyjną. Od 1990 roku Teatr Kana nawiązał współpracę z Uniwersytetem Szczecińskim, który umożliwił pracę Teatru w swoich lokalach i wspierał finansowo jego działalność. W 1991 roku powstało Stowarzyszenie Teatr Kana, Uniwersytet Szczeciński założone przez związanych z Teatrem Kana artystów, animatorów kultury i przyjaciół Zygmunta Duczyńskiego. Dzięki utworzeniu Stowarzyszenia Teatr Kana uzyskał niezależną osobowość prawną, stał się partnerem dla Miasta i dla różnych instytucji i fundacji, od których mógł pozyskiwać dofinansowanie. Działając jako stowarzyszenie rozwinął swoją działalność artystyczną tworząc kolejne spektakle (Moskwa Pietuszki, Noc), które były prezentowane na festiwalach i w ośrodkach sztuki w całej Polsce, a także za granicą ( m.in. Edynburg, Londyn, Los Angeles) oraz kulturotwórczą zapoczątkowaną przez projekt "Ośrodek Misteria", a następnie projekty "Autsajderzy. Przywołanie Obecności" (cykl szerokich prezentacji wybitnych scen alternatywnych m.in. Teatr Ósmego Dnia, Provisorium, Grupa Chwilowa, Cricot2, Akademia Ruchu); "Dzieci Villona" (prezentacje twórców wykorzystujących w nietradycyjny sposób słowo poetyckie: Marek Gałązka, Andrzej Garczarek, Marcin Świetlicki), "Transformatorownia" cykl warsztatów dla młodzieży zagrożonej uzależnieniem, realizowany wspólnie z Fundacją Arka i Ośrodkiem Monaru w Babigoszczy. W 1994 roku Stowarzyszenie otrzymało lokal przy pl. św.św. Piotra i Pawła w Szczecinie.
Kilka słów o siedzibie Teatru Kana
Budynek powstał w 1909r. na zamówienie Rady Parafii Kościoła pw św. św. Piotra i Pawła (w którego bezpośrednim sąsiedztwie leży). Do 1945r. mieściły
się w nim m.in. mieszkanie pastora i pomieszczenia parafialne (w obecnej sali teatralnej była konfirmandensaal - sala przyqotowań do konfirmacji). W 1944r. jako jeden z nielicznych ocalał od alianckich bombardowań. Po 1945r. wiele instytucji miało tu swoje biura m.in.: PSS Społem i Milicja. Fakt otrzymania przez Stowarzyszenie własnego miejsca był uwieńczeniem kilkuletniej pracy artystycznej, ale też dał podstawę do nowych działań i rozwijania współpracy z samorządem miasta i województwa. Zygmunt Duczyński tworzy w tym czasie kolejne spektakle ("Szlifierze Nocnych Diamentów", "JP Odkrywa Amerykę", "Rajski Ptak", "Miłość Fedry", "Widmokrąg"), a jednocześnie stworzyszenie prowadzi w swojej siedzibie autorski Ośrodek Teatralny, realizując cykliczną programową działalność w ramach projektów: Teatry świata (od 1996 roku, w tym Międzynarodowy Festiwal Sztuki Wizualnej i Performance'u ZivilisationAntiZivilisation 1998 oraz Międzynarodowy Festiwal Teatrów Tańca Butoh "ex.it!" - oba we współpracy ze Schloss Broellin e.V., Festiwal Rosja Magiczna 2000 i 2001), Spotkania Młodego Teatru Okno ( realizowane od 1997 r., od 2001 r. jako Ogólnopolskie Spotkania Młodego Teatru, od 2004 r. jako Międzynarodowe Spotkania Młodego Teatru, a od 2007 jako OKNO. Międzynarodowe Spotkania Teatralne), Międzynarodowy Festiwal Artystów Ulicy (realizowane od 1999 r., a od 2006 roku jako Spoiwa Kultury. Międzynarodowy Festiwal Artystów Ulicy), Jazz w Kanie (1999-2002 r.), Ćpanie Sztuki (od 2003 r.), a także m.in. Ruchomy obraz, Obraz utrwalony, Życie w alternatywie, Warsztaty teatru poszukującego. W 2000 roku po 3 latach remontu zostaje otwarta Piwnica Kany, która staje się Galerią i miejscem codziennych spotkań artystów Szczecina. W roku 2001 zostaje podpisany kontrakt z Miastem Szczecin o corocznym dofinansowaniu działalności Stowarzyszenia. W roku 2005 Stowarzyszenie otrzymuje status organizacji pożytku publicznego. W 2006 roku z inicjatywy Stowarzyszenia podpisana zostaje umowa pomiędzy Gminą Miasto Szczecin i Samorządem Województwa Zachodniopomorskiego o utworzeniu nowej instytucji kultury w Szczecinie pod nazwą Ośrodek Teatralny Kana, który od 01.01.2007 r. rozpoczyna swoją działalność. Stowarzyszenie przekazuje realizację części swoich projektów nowo powstałej instytucji kultury i kontynuuje swoją działalność jako organizacja pozarządowa i organizacja pożytku publicznego wspierając działalność Ośrodka Teatralnego Kana. 


  • Donatorzy
  • Partnerzy